DERSİMDEN PORTRELER
ÖNSÖZ
Niçin Dersim?
Dersim, özgürlüğün arka bahçesi, zulümden kaçan, kılıçtan kurtulanların barınağı, hainlik, hile-hurdaya, korkaklığa, kalleşliğe yol vermeyen, gönüllerinde insan sevgisi beyinlerinde sömürüsüz sınıfsız ideallerin volta attığı bir gül bahçesi. Bahçeyi kucaklayan dağları yüce ırmakları coşkuludur dersimin.
Dersim silah olur patlar, saz olur çalınır, öykü olur dinlenilir, semah olur dönülür, cem olur tutulur.
dersim
fırat ve muratın
mavi kolları ile kucakladığı doruk kent
taşı çatlatan bin yıllık bir çığlığın sesi
duyulur her yöresinde
dağında taşında deresinde
bir uğultu
bir çağıltı..
çoğalır yürür
dağılır durur
dersimin yüreği saniyede bin vurur
Dersim insanının baş eğmeyişi, Anadolu toplumu içinde dik başlı, asi görülmesi ;kartal kanatları arasında, başı dik dorukların ve doğayla özdeşleşen özgür düşünce yaşamına dayalı. Osmanlıya demokratik, özgürlükçü nitelik kazandırmada, insanın eşitlik öğretisini ve hür iradesini yaşama geçirme çabasında Dersimli başı çeker. Yakın dönemde ve de günümüzde Dersim-Tuncelini bir kapalı ceza evine dönüştüren il oluşunun nedeni, yaşamında ki bu şairane özgürlük ve de dürüstlük tutkusudur. Dersimli, sözü- özü ile birdir:
kafatasım duvar değil beynime
düşünürüm ilmik geçse de boynuma
bu toprağın tutkusu özgürlüktür
özgürlük denince erir munzur dağının karı
kardelen kaldırır başını
keskin kokar kekik
çiğdem bükmez boynunu
suya türküleşir yarpuz
pervalaşan yaralara em olur
bire dostum
düğün olur
dernek olur
cem olur
Dersimlinin büyük boyutta doğmadan uzak kültür yapısı içindeki kapalı yaşamı, sazı sözü, cem cemaatı, semahı ile tanrıyı insan varlığında kutsayan, inanç-ırklar arasındaki uzaklığı sıfırlayan yönü eşsiz bir güzelliğidir.
dağlara doğru uzanan yay
gerili telidir inancımın
titreşir
türküleşir
ayrılır sesler içinde
Tarih diliminde Dersim olarak adlandırılan coğrafi bölge, bu günkü Tunceli sınırından daha geniş bir alanı kapsıyordu. Bu günkü Erzincannın, Bingölün büyük bölümlerini kapsayan Dersim, doğuda Erzuruma diğer yönde Keban, Arapkir ve Kemaliyeye dayanıyordu.
Dersimli, tarih buyunca kendine has özgün yaşam biçimi ile kınanmış, horlanmış, yerinden göçe sürgüne zorlanmıştır. Dersimin Tunceli oluşu , durumu değiştirmeye yetmedi. Bu gün aynı baskı altında, köyüne gitmek isteyen biri il sınırları içinde 10-12 yerde kontroldan geçiriliyor. Nafakanın bir biçim karneye bağlandığı dünyada beklide tek ildir.
Sosyalizmin gündemde olduğu günlerde, Tunceliyi gösteren yol levhalarından Tunceli adının silinip yerine Moskovaya gider yazıldığı günleri gördük. Bu gün Kürt aydınlarının(!) bağnaz şeyh ve Molla tutkunluğu- dışa bağımlılığı- Tunceli içinde Zaza olma ayırımını gündeme getirmiştir.Bu durum ulusallığın ötesinde kardeşliği de zora düşürüyor.
Değişen dünya koşulları içinde, gelişen çağdaş değerlere uzanan özgürlükçü hareketlerin tomurcukları, sayfalarımızı renklendiren DERSİMDEN PORTRELERde uç verir. Bu açıdan Portrelere bakınca ;harekette, düşüncede, renkte, aykırılıkta, en uçta olanları, farklı siyasi oluşumlarda hep en önde yürüyenlerin Dersimli olduklarını izleyeceksiniz.
Abdullah Cevdet, Lütfi Fikri, Hüseyin Avni Ulaş gibi değerler olmasaydı özgürlükçü hareket güçsüz ve öncüsüz kalırdı. Seyit Rıza, Alişer, Sey Qazi, Dr. Sait Kırmızıtoprak vs. olmasaydı dürüstlük, yiğit ve yiğitlik tarifsiz kalırdı.
Dersim olmasaydı, Erzincan, Sıvas, Erzurum ve güneydeki geleneksel halk ozanları zinciri olmaz, sazlar susar yada bu kadar güzel çalmazdı .
Ne güzel şey, dünyanın bir yerinde, hiç tanımadığınız birinin acısını acınız saymak diyen Yılmaz Güney tek başına bir bölük sanatçıdır.
Şemsi Belli, Vecihi Timuroğlu, Kemal Burkay ve Biz gözyaşımızı gizleyen insanlarız / Biz kahkahamızı da gizleriz / Biz koşuyu kaybettikten sonra da koşan atlarız diyen Cemal Sureya ve nice genç şair, yazar olmasaydı Anadolu şiiri imgesiz yazıları anlamsız kalırdı.
Bütün bu gerçekler, Anadolu kültürü can damarının Dersimde attığını gösterir.
Dersim üzerinde oluşturulan pusu(olumsuzluğu) kaldırmak, tarih surecinde kaybolmaya itilen değerleri ve becerilerini bir nebze de olsa gün ışığına çıkarmak, bu öğretileri toplum yararına gururla sunmak, bu kitabın hazırlanışında tek amacım oldu.
Bunu yaparken özellikle ele alınan Portrelerde; soyu, inancı, cinsiyeti ne olursa olsun, kişileri kendi düşünce yapısı ve kimliğiyle yansıtmaya çalıştım.
Dersimli olma, sayılma da; kendisi, babası ve dedesinin Dersimli olması ile yetinmek zorunda kaldım. Örneğin çağımızın Karacaoğlanı Aşık Mahsuni Şerifin dede dedeleri 250-300 yıl önce Dersimden göçmüşler, portrelere alamadım.
Portreler seçiminde, kişilerin toplumun değer yargılarına yansıyan ünlerini ve kültür dünyamıza kazandırdıkları eserlerini (genç yeteneklerin en az iki eserinin bulunmasını) baz aldım. Ancak bir çok değere de ulaşamadığımın ayırtında, bir çoklarının da salt kısa tanıtımını verebildim. Bu bir ilk, bir başlangıç, eksiklerin zamanla devam ettirileceği umuduyla
.
Hüseyin Akar
Ekim 1999 /Ankara
****
DERSİMDEN PORTRELER de yer alanlar doğum tarihlerine göre sıralanmıştır.
!- DİYAP AĞA (Yıldırım) 1. devre Dersim Mebusu 13-15
2- MUSTAFA (MIÇO) AĞA (Öztürk) 1. devre Dersim mebusu 15-17
3- AHMET NÜZHET BEY(Saraçoğlu) 1. devre Ergani Mebusu 18-24
4- SEYİT RIZA ( Mebus olmayı yüklenmemiş) 25-40
5- Dr. ABDULLAH CEVDET yazar, ünlü bilim adamı 41-47
6- SEY QAJİ DERSİMin ünlü OZANI 48-52
7- LÜTFİ FİKRİ hukukçu politikacı Osmanlı Dersim Mebusu 53-57
8- HASAN HAYRI BEY Osm. ve 1. devre Dersim Mebusu 58-60
9- MUSTAFA ZEKİ BEY(Saltık) 1. devre Dersim Mebusu 61-62
10- FERİDÜN FİKRİ DÜŞÜNSEL 2.Dersim,3.4.5. dev.Bingöl Mebusu 63-70
11- ALİ SIRRI BEY (Özata) 1.devre Dersim Mebusu 67-68
12- ABDÜLLAH TAVFİK BEY (Gençtürk) 1. devre Dersim Mebusu 69-70
13- ŞAH HÜSEYİNLER Erzincan egemenleri (Osmanlı Kaymakamı) 71-83
14- ŞEY CAN (SAH HAYDAR) aşk sevgi ozanı 84-88
15- XIDE ALE İSME (Hıdır Alpaslan) Haydaran.Aşiret Reisi 89-90
16- HÜSEYİN AVNİ BEY (ULAŞ) 1. devre Erzurum Mebusu 91-95
17- VET:DR: M: NURİ DERSİMİ 96-103
18- ALİ KOÇ 1o4
19- SILO QIZ (Süleyman Doğan) Dengbej 1o5-1o6
20- TAYYAR EMRE Maliyeci 107-107
21- HAYDAR ÖZDEMİR Hukukçu eski İst.Mv. 108
22- ŞÜKRÜ LAÇIN Emekli emekçi yazar 110
23- DAVUT SULARI Halk ozanı 111-115
24- FATMA SEVİNÇ DÜŞÜNSEL Noter esk. Kars Mv. 116-117
25- VECİHİ TİMUROĞLU Felsefeci edebiyatçı yazar 118-124
26- VEDAT DALOKAY Mimar politikacı 125-
27- İSMET KEMAL KARADAYI Hukukçu yazar şair 126-128
28- ŞEMSİ BELLİ Edebiyat öğretmeni, şair yazar 129-133
29- CEMAL SÜREYA Türkiyenin gözde şairi eleştirmen 134-142
30- AŞIK DAİMİ Halk ozanı 143-146
31- HÜSEYİN AKAR . Araştımacı. yazar 147-150
32- RIZA TOPAL Ressam 151-153
33- DR. SAİT KIRMIZITOPRAK ( ŞIVAN) sosyalist ezilenlerden yana 154-163
34- KEMAL BURKAY Kürt şair yazar siyaset adamı 164-174
35- YILMAZ GÜNEY (PÜTÜN) Çok yönlü sanatçı sair yazar 175-180
36- HAYDAR IŞIK Öğretman yazar 181
37- ABİDİN EMRE Akademisyen 182
38- ATİLLA ERDEN Akademisyen 183-186
39- ARİF SAĞ Saz ve söz sanatçısı esk. Mv. 187-188
40- RAHMİ SALTUK Ses sanatçısı 189-190
41- MEHMET MOĞOLTAY Politikacı esk. Adalet bakanı 190
42- AŞIK ZAMANİ Emekten yana halk şairi 191-193
43- MUSTAFA DÜZGÜN Öğretmen, Alevi dedesi 194-195
44- MUNZUR ÇEM (Hüseyin Baysülen) Yurt dışında yazar 196-197
45- ALİ HAYDAR VEZİROĞLU İş adamı 198-201
46- MUHLİS AKARSU Halk ozanı 202-204
47- KEMAL KILIÇDAROĞLU İktisatçı 205
48- MUSTAFA DÜZGÜN Ressam 206-207
49- DOĞAN TAŞDELEN Politikacı 208-209
50- SEYFİ CENGİZ Yazar, eylemci 209-210
51- NURİ CAN Sanatçı ressam 211-213
52- YAVUZ TOP Virtüöz, bağlama ustası sanatçı 214
53- M: KALMAN ( METE TEKİN) Yazar 215
54- MEHMET ALİ EREN Av. Politikacı esk.Mv. 216
55- YÜCEL YAŞİLGÖZ Akademisyen 217-218
56- CEMAL ŞENER Alevi yazar 218
57- MEHMET BADRİ GÜLTEKİN Araştırmacı, yazar 219-220
58- İLHAN SEZGİN Akademisyen 222
59- AYDIN ÖZTÜRK Şair, ses sanatçısı, yazar 223-226
60- DAİMİ CENGİZ Araştırmacı 227-228
61- BİLAL AKSOY Öğretmen yazar 229-
62- SAİT ÇİYA (CEMAL YILDIZ) Göçmen, yazar 230-231
63- ALİ KAYA Yazar 232
64- GÜLSEREN KILIÇ Ses sanatçısı 233-234
65- TAYYAR ÖZKAN Ressam 235-237
66- AHMET CAN AKYOL Şair 238-239
67- ERTUĞRUL DANIK Araştırmacı 240
68- FERHAT TUNÇ Söz, saz, sahne sanatçısı 241-243
69- ALİ KILIÇ Gurbetçi 244-246
70- ÖZGÜN E: BULUT Şair 247-248
71- METİM_KEMEL (KAHRAMAN) Üretici sahne sanatçıları 249-250
82- GÜRDAL AKSOY Gurbetçi 251
83- MESUT ÖZCAN Araştırmacı, yayınlayıcı 252-253
Not Kitap Kalan yayınlarınca yayınlandı. Tüketildi. İkinci ilaveli baskısı daha yapılmadı.
http://huseyinakar.com/dersimden_portreler.htm
|
|
DERSİMDEN PORTRELER